نړۍ
4 د لوستلو دقیقې
ټرمپ: د روسیې او اوکراین جګړه حل ته «ډېره نږدې» شوې ده
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره لیدنې ته چمتو دی؛ دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د «کواډ» (Quad) ډلې مشرانو له څه باندې دوو کلونو وروسته خپله لومړنۍ سرمشریزه ترسره کړه.
ټرمپ: د روسیې او اوکراین جګړه حل ته «ډېره نږدې» شوې ده
ټرمپ: د روسیې او اوکراین جګړه حل ته «ډېره نږدې» شوې ده / AFP (Wire)

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې د روسیې او اوکراین د جګړې د پای ته رسولو هڅې یوې مهمې پایلې ته نږدې شوې دي، او په ورته وخت کې یې د کواډ ډلې څلور غړي هېوادونه د هند-پاسیفیک سیمې د ثبات ساتلو لپاره کلیدي بللي دي.

ټرمپ د سې شنبې په ورځ د فیلیپین په پلازمېنه مانیلا کې د یادې ډلې له مشرانو سره د انځور اخیستلو پر مهال خبریالانو ته وویل: «زما په اند، دا مسله بشپړېدو (حل) ته ډېره نږدې شوې ده.»

نوموړي وویل چې دا جګړه درانه ځاني تلفات اړوي او میاشتنۍ مرګ‌ژوبله یې شاوخوا ۲۵،۰۰۰ کسان یاده کړه. هغه د شمېرو له تفصیل پرته وویل: «تاسو یې تصور کولی شئ؟ هره میاشت دومره، او تېره میاشت ۳۲،۰۰۰ کسان.»

ټرمپ زیاته کړه چې تمه لري دا موضوع به د هغه په راتلونکو بحثونو کې مهم ځای ولري. هغه وویل: «موږ به پر دې موضوع یوه ښه غونډه ولرو.»

د امریکا ولسمشر همداراز د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره د یوې جلا لیدنې احتمال هم خلاص پرېښود او ویې ویل چې که زمینه برابره شي، دې کار ته چمتو دی. هغه وویل: «زه نه پوهېږم، خو دا کار به وکړم. دا امکان شته. زه به یې وکړم.»

ټرمپ دا څرګندونې تر هغې غونډې لږ مخکې وکړې چې له څه باندې دوو کلونو وروسته د کواډ ډلې د مشرانو په کچه په مانیلا کې ترسره شوه، او د امریکا، هند، جاپان او اسټرالیا مشران یې سره راټول کړل.

دا غونډه چې د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي، د جاپان لومړۍ وزیرې سانای تاکایچي (Sanae Takaichi) او د اسټرالیا لومړي وزیر انتوني البانیز پکې ګډون کړی و، په داسې حال کې ترسره کېږي چې واشنګټن د لویو نړیوالو شخړو او کړکېچونو د هواري لپاره ډیپلوماتیکو هڅو ته دوام ورکوي.

د مانیلا دا ناسته د ټرمپ د دواړو کاري دورو په اوږدو کې د کواډ ډلې د مشرانو په کچه لومړنۍ سرمشریزه ده، او ټاکل شوې چې راتلونکی کال به اسټرالیا د دې ډلې مشري پر غاړه واخلي.

کواډ د مصنوعي ځیرکتیا، منرالونو او سوداګرۍ پلانونه اعلان کړل

دغه غونډه د سویل ختیځې اسیا هېوادونو ټولنې (ASEAN) د ۱۱ غړو هېوادونو د سرمشریزې په څنډه کې ترسره شوه، چې ټرمپ پکې دا څلور هېوادونه «د یوه ازاد، پرانیستي، باثباته او سوکاله هند-پاسیفیک څلور کونجونه» وبلل.

هغه د «باوري» مصنوعي ځیرکتیا (AI) د پراختیا لپاره د کواډ له لوري د څه باندې ۸۵ میلیونه ډالرو لګښت اعلان وکړ — چې اداره یې ورته «سوپر انټلیجنس» وايي — او تر څنګ یې د کواډ د نوې چټکوونکې برنامې (accelerator) یادونه هم وکړه.

ټرمپ د چین له نوم اخیستلو پرته، د مهمو منرالونو یوه هوکړه هم اعلان کړه چې موخه یې «د هر یوه بهرني عرضه کوونکي له خوا د فشار او انحصار ماتول» دي، او همداراز یې په ۲۰۲۷ کال کې د کواډ د سوداګریزو مشرانو د فورم د پرانیستلو خبر ورکړ.

مودي کواډ یو «رغنده او باوري شراکت» وباله، او د سمندري امنیت، باوري اکمالاتي ځنځیرونو، نویو ټکنالوژیو او طبیعي پېښو ته د رسېدنې په برخو کې یې همکارۍ یادې کړې. هغه وویل چې د بهرنیو چارو وزیرانو د تېر کال له جنورۍ راهیسې پنځه غونډې کړې دي، او باور یې وښود چې دا سرمشریزه به د راتلونکي پړاو لپاره «عملي اهداف» وټاکي.

تاکایچي وویل چې دې ډلې په دوامداره توګه په سیمه‌ییزه سوله او ثبات کې ونډه اخیستې، او سمندري امنیت، اقتصادي امنیت، انرژي او نوې راټوکېدونکې ټکنالوژۍ یې خپل لومړیتوبونه وبلل.

البانیز وویل چې کواډ د خپلو غړو له انفرادي مجموعې څخه ډېر پیاوړی دی، او زیاته یې کړه چې «نړۍ به یو ډېر خوندي او مصون ځای وي» کله چې دا څلور هېوادونه په ګډه کار وکړي. هغه مهم منرالونه، نایابه ځمکني عناصر او مصنوعي ځیرکتیا کلیدي موضوعګانې وبللې.

دا له ۲۰۲۴ کال سپټمبر راهیسې د کواډ لومړنۍ سرمشریزه ده؛ هغه مهال د امریکا پخواني ولسمشر جو بایډن په ډیلاویر کې د البانیز، مودي او د جاپان د هغه وخت لومړي وزیر فومیو کیشیدا کوربه‌توب کړی و. په ۲۰۲۵ کال کې په هند کې پلان شوې غونډه د مهالوېش د ستونزو له امله ځنډول شوې وه.

 

وپلټۍ
د پاکستان د پوځ مشر له ایران سره د 'نږدې همغږۍ' غوښتنه وکړه
غیرقانوني اسرائیلي ښارګوټو اوسیدونکو  یوه فلسطینۍ ښځه ووژله او ۱۰ نور یې ټپیان کړل
د فنلنډ ولسمشر تورکیه د اروپا یو مهم امنیتي لوبغاړی او د ناټو نه بېلېدونکی متحد وباله.
سعودي شرکت په پاکستان کې د ۳۰ میلیارده ډالرو په ارزښت د انرژۍ زېربناوو د پراختیا هوکړه لاسلیک کړه
د منګولیا ولسمشر ویلي د فساد له تورونو وروسته به استعفا وکړي او ژمنه یې وکړه چې خپل نوم به پاک کړي.
د عراق پارلماني پلټنو په «جرف الصخر» کې د تېلو د قاچاق شواهد افشا کړل
فیدان وايي تورکیه باید د سیمه‌ییز اتصال د پیاوړتیا مشري پر غاړه واخلي
یو عدلي طب کارپوه وايي چې د اپسټین مړینه تر ځان‌وژنې ډېره له وژنې (قتل) سره ورته والی لري
وینس وايي د ټرمپ اداره به اجازه ورنه کړي چې له ایران سره جګړه پر یوې بلې «نه ختمېدونکې جګړې» بدله شي
د مهمو خبرونو غورچاڼ
اردوغان د تورکیې په کوربه‌توب د COP31 سرمشریزه په تاریخ کې «تر ټولو بریالۍ» سرمشریزه وبلله.
ایران وايي چې هرمز تنګي ته نږدې یې د امریکا یوه پوځي بې‌ پیلوټه الوتکه نیولې ده
عراقچي وايي،د امریکا لخوا د ایران د شرطونو د منلو په صورت کې په دوو ورځو کې به هرمز تنګی پرانیزو.
په هرمز تنګي کې درې د تېلو لېږدوونکې بېړۍ له سمندري ماینونو سره جنګیدلي دي.
شیخه حسینه واجد وايي چې د اعدام د سزا له ګواښ سره سره به په ډسمبر کې بنګله دېش ته ستنه شي.