د روسیې ډیجیټالي اقتصاد د نوي جنګ ډګر پر لور روان دی، ځکه چې د اوکراین ډرون بریدونه پياوړي او مهم ټیکنالوژیک بنسټونه په نښه کوي.

په روانه میاشت کې د روسیې د ټیکنالوژۍ د تصدۍ «یاندکس» او د هېواد د تر ټولو لوی بانک «سبربانک» لخوا پر پرمخ بېول کېدونکو ډېټا سنټرونو بریدونو انټرنیټي خدمات، کلاوډ بنسټونه او ډیجیټالي تادیات له ځنډ او اختلال سره مخ کړل.

د اکتوبر له ۸مې تر ۱۱مې نېټې پورې د روسیې په ریازان، کالوګا او ولادیمیر سیمو کې د یاندکس درې ډېټا سنټرونه په نښه شول، چې له امله یې دا تاسیسات له انټرنیټه جلا شول او د مېلیونونو پیرودونکو او سوداګریزو شرکتونو لخوا کارول کېدونکي خدمات اغېزمن شول.

که څه هم په وروستیو میاشتو کې د روسیې د انرژۍ او سوداګریزو بنسټونو پر وړاندې بریدونو تولید او اکمالاتي لړۍ اغېزمنه کړې وه، مګر پر ډېټا سنټرونو بریدونه د ډیجیټالي بنسټونو پر لور یو لوی بدلون ښیي.

د خدماتو پراخ بې نظمي او پرېکون

دغو پرېکونونو د یاندکس ګو (Yandex Go)، یاندکس پې (Yandex Pay)، یاندکس مېل (Yandex Mail) او یاندکس ډېسک (Yandex Disk) خدمات، او همدارنګه د اليسه (Alisa) مصنوعي ځیرکتیا د اسسټنټ پر مټ چلېدونکي هوښیار کورني سیسټمونه اغېزمن کړل. هغو سوداګریزو شرکتونو هم د کار د خنډونو راپور ورکړی چې د یاندکس پر کلاوډ بنسټونو تکیه لري.

د املاک پلورنځی «سیان» (Cian)، د پرچون پلور شبکه «ام وېډیو» (M.Video) او د انټرنیټي خدماتو چمتو کوونکی «ډوم ار یو» (Dom.ru) د اغېزمنو شویو شرکتونو په ډله کې وو. ځینې خدمات په محدود ډول بېرته پیل شول، پداسې حال کې چې یاندکس وویل د کلاوډ پر بنسټ یو شمېر اوتومات سیسټمونه تر اوسه نه دي بېرته فعاله شوي.

شرکت د کلاوډ او «یاندکس ۳۶۰» واکمنو پیرودونکو ته د تخفیف غوښتنه وکړه او له بدیلو چمتو کوونکو، په ګډون د «سلکټل» (Selectel)، «وي کې کلاوډ» (VK Cloud) او «کی ټو کلاوډ» (K2 Cloud) سره یې کار وکړ ترڅو د اغېزمنو شویو شرکتونو ډېټا او خدمات ولېږدوي.

دغو پرېکونونو په ګاونډیو هېوادونو قزاقستان او قرغزستان کې هم د یاندکس پروګرامونه اغېزمن کړل، چیرې چې کاروونکو د ټیکسي بکنګ او د خوړو لېږدولو کې د ستونزو راپورونه ورکړل.

تر فشار لاندې د مصنوعي ځیرکتیا (AI) بنسټونه

په نښه شویو یاندکس تاسیساتو کې د هغه شرکت د دریو سوپر کمپیوټرونو څخه دوه دانې موجودې وې چې د دغې کمپنۍ د «یاندکس جي پي ټي» (YandexGPT) ماډل روزلو لپاره کارول کېدې، او همدارنګه د شرکت د کلاوډ خدماتو ملاتړي بنسټونه هم پکې وو. د مصنوعي ځیرکتیا پر سخت اوزارو (هارډویر) د اوښتي زیان کچه تر اوسه ناڅرګنده ده.

په جلا توګه، د سبربانک لومړي مرستیال الکساندر ویدیاخین وویل چې د چارشنبې پر ورځ د ساراتوف په بالاکووو سیمه کې د بانک پر ډېټا سنټر یو ډرون ولګېد. هغه وویل کوم کارمند نه دی ټپي شوی او د بانک سیسټمونه په نورمال ډول کار ته دوام ورکوي.

د سیمې والي رومان بوسارګین وویل چې دغه برید د استوګنې ودانیو ته هم زیان رسولی او یو کس پکې مړ شوی دی.

مسکو د ډېټا سنټرونو امنیت ارزوي

د روسیې د ډیجیټالي پراختیا وزیر مقصود شادایف د ډوما دولتي کمېټې ته وویل چې د ده وزارت له دفاع وزارت سره د ډرون بریدونو پر وړاندې د ډېټا سنټرونو د ساتنې په ترتیباتو کار کوي.

د کرملین ویاند دیمیتري پسکوف وویل چې حکومت د دغو ګډوډیو په اړه خبرې اترې کوي، او زیاته یې کړه چې تر اوسه وختي ده چې احتمالي مالي زیانونه وټاکل شي یا دا روښانه شي چې ایا تاوان به ورکړل شي که نه.

د راپورونو له مخې، د روسیې د ډېټا سنټرونو چلوونکي د اضافي محافظتي تجهیزاتو غوښتنه کوي او د حساسو تاسیساتو شاوخوا دفاعي ترتیبات پیاوړي کوي.

دا بریدونه د روسیې د تېلو پر تصفیه خانو، د تیلو پر زېرمو او لوژستیکي بنسټونو د اوکراین له بریدونو وروسته ترسره کېږي.

د جولای له نیمایي راهیسې، ډرون بریدونو د ای-کامرس (بریښنایی سوداګرۍ) شرکتونو «وایلد بېرېس» (Wildberries) او «اوزون» (Ozon) ګودامونه هم ویشتلي دي، چې دا کار د وېش او تسلیمولو د عملیاتو په لاره کې د بدلونونو سبب شوی دی.