ایا واشنګټن له ایران سره اوږدمهاله جګړه پرمخ وړلی شي؟
سیاست
4 د لوستلو دقیقې
ایا واشنګټن له ایران سره اوږدمهاله جګړه پرمخ وړلی شي؟که څه هم واشنګټن ادعا کوي چې د یوې اوږدې مقابلې لپاره نظامي وړتیا لري، خو تحلیلګران استدلال کوي چې اصلي پوښتنه دا ده چې ایا کورنی سیاست، اقتصادي فشارونه او ولسي مخالفت به د جګړې موده محدوده کړي که نه.
ایا واشنګټن له ایران سره اوږدمهاله جګړه پرمخ وړلی شي؟ / AP

د  امریکا د دفاع د وزیر، پیټ هیګست او د لوی درستیز، ډان کین خبري غونډې د ۲۰۰۳ کال د عراق د جګړې په پیل کې د ډونالډ رمزفیلډ له وینا سره ډېر لږ ورتوالی درلود. هغه مهال امریکایي ځواکونه په چټکۍ سره په ټول هېواد کې خپاره شول، خو دا ځل دا دوه لوړپوړي دفاعي چارواکي له یو ډېر پیاوړي دښمن سره مخ دي؛ هغه دښمن چې په سیمه کې یې پر امریکایي ځواکونو، د اسرائیلو پر ښارونو او په کویټ، بحرین، قطر، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، اردن او عراق کې پر امریکایي اډو سلګونه توغندي ویشتلي دي.

ډان کین ومنله چې د ایران د مقابلې لپاره به سیمې ته نور سرتېري او وسلې واستول شي، چې دا په خپله ښيي چې اوسني ځواکونه ښايي کافي نه وي. هیګست په خبري غونډه کې وویل: "دا عراق نه دی. دا نه ختمېدونکې جګړه نه ده. موږ د دې جګړې شرایط له پیل څخه تر پایه ټاکلي دي. زموږ هیلې خیالي نه، بلکې واقعبینانه دي چې زموږ د ګټو او زموږ د خلکو او متحدینو له دفاع سره سمې دي."

د دوشنبې په ورځ، د پنټاګون له غونډې وړاندې راپورونه خپاره شول چې په کویټ کې درې امریکایي جنګي الوتکې راغورځېدلې دي، چې پنټاګون دا پېښه د "خپلمنځي ډزو" پایله وبلله. که څه هم جزیات لا روښانه نه دي، خو دې پېښې د یوې ګړندۍ او شدیدې مقابلې خطرونه په ډاګه کړل. ولسمشر ډونالډ ټرمپ، چې د "ابدي جګړو" د پای ته رسولو په شعار سره واک ته رسېدلی و، د امریکایي سرتېرو مرګ‌ژوبله تایید کړه او خبرداری یې ورکړ چې د جګړې په دوام سره ښايي نور تلفات هم رامنځته شي.

سیاسي او اقتصادي محدودیتونه
د ځینو تحلیلګرانو لپاره اصلي پوښتنه د جګړې په ډګر کې وړتیا نه، بلکې د زغم او دوام موضوع ده. په لندن کې د کینګز کالج پروفیسور، انډریاس کریګ وایي: "اصلي ټکی دا دی چې واشنګټن په دریو بېلابېلو برخو کې جګړه پرمخ وړلی شي، خو مخکې تر دې چې نظامي خنډونه رامنځته شي، سیاسي او اقتصادي خنډونه به مخې ته راشي."

د کریګ په وینا، امریکا نظامي وړتیا لري چې سرتېري د میاشتو لپاره په سیمه کې وساتي، خو اصلي زیانمنتیا په کور دننه سیاسي زغم او د خلیج د شریکانو ترمنځ په اندېښنو کې ده، ځکه د ایران بریدونه د کښتیو پر لارو او هوايي حریم باندې د اوږدمهاله ګډوډۍ خطر زیاتوي.

ایران خبرداری ورکړی چې د هرمز تنګي ته هره ننووتونکې کښتۍ به په نښه کړي. دا تنګی د نړۍ د تېلو د ۲۰ سلنې لېږد لاره ده. کریګ وایي: "په عملي توګه، واشنګټن یوازې د یوې یا دوو اونیو لپاره اوسنی شدت ساتلی شي، له هغې وروسته باید یو انتخاب وکړي: یا به جګړه کمه کړي او ډیپلوماسۍ ته به مخه کړي، او یا به د تېلو د بیو لوړېدل، د سوداګرۍ ګډوډي او د درنو ځاني تلفاتو خطر ومني."

د ټرمپ متضاد دریځ او د پلویانو غبرګون
د ولسمشر ټرمپ په خبرو کې هم تضاد لیدل کېږي؛ کله د نظام د بدلولو اشاره کوي او کله بیا وايي چې هدف یې یوازې د ایران د توغندیزو وړتیاوو کمزوري کول دي. هغه تېره شنبه وویل: "زه کولی شم دا جګړه وغځوم او هر څه په خپل کنټرول کې واخلم، یا یې په دوو-دریو ورځو کې پای ته ورسوم." خو تازه یې ویلي چې دا مقابله ښايي ۴-۵ اونۍ او یا له هغې ډېر وخت ونیسي، چې دا د یوې سختې جګړې نښه ده.

جالب دا دی چې د ټرمپ په خپله پلوي ډله (MAGA) کې هم ځینې مهم غږونه د دې جګړې مخالف دي. مشهور تبصره کوونکی، ټکر کارلسن، د ټرمپ دا پرېکړه "شریره او بده" بللې ده. د دیموکراتانو لپاره هم دا یو سیاسي چانس دی، ځکه نظرپوښتنې ښيي چې یوازې ۲۷ سلنه امریکایان د دې جګړې ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې ۶۰ سلنه یې مخالف دي.

د جګړې دوام او تاریخي تجربه
کریګ باور لري چې امریکا ښايي په پیل کې سخت بریدونه وکړي ترڅو د ایران وړتیاوې زیانمنې کړي او بیا د "ماموریت بشپړ شو" شعار لاندې اوربند ته لاره هواره کړي. دا شعار د جورج ډبلیو بوش هغه وینا رایادوي چې د عراق له برید څو اونۍ وروسته یې کړې وه، خو وروسته جګړه کلونه کلونه روانه وه.

خو د ایډوارډ ایریکسن په څېر ځینې پوځي تحلیلګران بیا وايي چې امریکا د اوږدو جګړو (لکه ویټنام، عراق او افغانستان) خورا لوړ زغم لري. ایریکسن وایي: "امریکایان لنډې جګړې خوښوي، خو تاریخ ښودلې چې هغوی د اوږدو جګړو ملاتړ هم کوي. که موږ ډېر امریکایي سرتېري له لاسه ورنه کړو، متحده ایالات کولی شي دا وضعیت تر ډېره وخته جاري وساتي."

 

وپلټۍ
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عراقچي وویل چې د جګړې بیا پیلېدل به د ایران دریځ بدل نه کړي.
د امریکا ولسمشر ټرمپ څرګنده کړه چې ښايي سبا پر ایران برید وکړي او یا هم یوه لویه هوکړه ورسره وکړي
زرګونو اسرائیلیانو د نتنیاهو د ګوښه کېدو په غوښتنه په تل ابیب کې لاریون وکړ
په امریکا کې په یوه وسله وال برید کې ۱۲ کسان ټپیان شول
حوثي ملیشو د یمن پر عدن ښار ګڼ توغندیز بریدونه کړي
د تورکیې ولسمشر اردوغان د ملګرو ملتونو په ورځ، د یوې 'عادلانه او ټول شموله' امنیت شورا غوښتنه وکړه
نتنیاهو وايي له اسرائیلو سره د امریکا د پوځي ملاتړ پای ته رسېدل 'یوازې د وخت خبره ده'
پداسې حال کې چې په  منځني ختیځ کې د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ دوام لري، د واشنګټن له لوري د پام وړ
روسیې په اوکراین کې پر یو بندر او په یوې روانې باري بېړۍ د برید نه خبر ورکړی دی.
تورکیې په اردن کې پر یوې کلیسا شوی برید په کلکه وغانده
د اردن په سویل کې پر یوې کلیسا په وسله وال برید کې ګڼ شمېر کسان وژل شوي
کرملین وايي، له امریکا سره د شوي تړون له مخې د روسي ډیزلو وړونکی لومړنی ټانکر روان شوی دی
د فرانسې د ترهګرۍ ضد څارنوالان پاریس ته نږدې د مرګونې برید پلټنه کوي
نتنیاهو په اشغال شوې لوېدیځه غاړه کې د 'بشپړ ټولبند' او د الخلیل د 'تړلو' امر وکړ
اردوغان د استانبول د منځګړیتوب په نهم کنفرانس کې د ډیپلوماسۍ پر دوام ټینګار وکړ