د سپتمبر له پیل راهیسې د روسیې او اوکراین ترمنځ جګړې د پام وړ زور اخیستی، چې د بریدونو کچه او جغرافیایي پراخوالی یې زیات شوی دی. دواړه لوري ستراتیژیکې زیربناوې، د ترانسپورت مهمې لارې او د انرژۍ شبکې په نښه کوي، چې ورسره د مسکو او ناټو ترمنځ خطرناک اټومي تاوتریخوالی هم بیا راپورته شوی دی.

روسي ځواکونو د اوکراین د اورګاډي پر تمځایونو، پلونو، سمندري بندرونو، د برېښنا پر تاسیساتو او ترانزیتي دهلیزونو بمباري په شدت سره زیاته کړې ده—او د پولنډ پولې ته څېرمه سیمو ترڅنګ یې پر پلازمېنې کییف هم بریدونه کړي دي.

په ورته وخت کې، اوکراین د روسیې فدراسیون دننه د بې پیلوټه الوتکو (ډرون) بریدونه ډیر کړي، چې د تېلو چاڼځایونه، سوداګریز لوژستیکي مرکزونه، پوځي هوايي اډې او د هوايي مدافعې تاسیسات یې په نښه کړي دي.

دواړه حکومتونه په لوی لاس د ملکي زیربناوو په نښه کول ردوي او ټینګار کوي چې د دوی عملیات یوازې پر پوځي شتمنیو او اړوندو لوژستیکي ځنځیرونو متمرکز دي.

د جګړو زیاتوالي په ورته وخت کې د بالتیک بحیرې شاوخوا هم تاوتریخوالی زیات کړی دی.

مسکو ناټو ته سخت خبرداری ورکړی چې که لوېدیځ پوځي ایتلاف د روسیې د تر ټولو لوېدیځې جلا شوې سیمې (کالینینګراد) د منزوي کولو یا محاصره کولو هڅه وکړي، نو روسیه چمتو ده چې د اټومي وسلو په ګډون خپله ټوله پوځي زېرمه وکاروي. کالینینګراد له پولنډ، لیتوانیا او بالتیک بحیرې سره ګډه پوله لري.

پر بندرونو او د اورګاډي پر پټلۍ سخت بریدونه

د اوکراین د بیړنیو حالاتو د دولتي ادارې په وینا، په اوکراین کې د روسیې بریدونو لسګونه کسان وژلي او ټپیان کړي او په بېلابېلو سیمو کې یې سخت مالي او ساختماني زیانونه اړولي دي.

د سپتمبر په لومړیو کې، د رومانیا سره پر یوه سرحدي پوسته او د (My-Ukraina) ټلویزیوني چینل پر مرکزي دفتر بریدونه وشول.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي مسکو تورن کړ چې د امریکا په منځګړیتوب د سولې د خبرو لپاره د امریکايي استازو، سټیو ویټکوف او جیرډ کوشنر له رارسېدو سره هم مهاله یې کییف ته څېرمه پر هوايي ډګرونو "نمایشي بریدونه" کړي دي.

په سویلي اودیسا سیمه کې، بریدونو لږ تر لږه ۴۸ کسان ټپیان کړل او په چورنومورسک کې یې بندري تاسیساتو ته زیان واړوه. د روسیې د دفاع وزارت ادعا وکړه چې هلته یې د ذخیره کولو هغه سیمې په نښه کړې چې "د پوځي اکمالاتو د کښته کولو او ساتلو لپاره کارول کېدې" او ترڅنګ یې د وچو توکو دوه سوداګریزې بېړۍ هم ویشتلي دي.

د اورګاډي زیربنا هم له سخت خنډ سره مخ شوې، چې په کې د سپتمبر په ۱۴مه د وولین په سیمه کې د پولنډ پولې ته څېرمه د وارسا پر لور روان اورګاډي باندې د بې پیلوټه الوتکې برید هم شامل دی.

کییف ادعا کړې چې په دې برید کې احتمالا هغه ډیپلوماټیک اورګاډی په نښه شوی و چې د بریتانیا پخوانی لومړی وزیر بوریس جانسن او اروپايي چارواکي پکې سپاره وو او لږ مخکې له هغه ځای څخه خوځېدلی و.

مسکو ادعا وکړه چې دوی هغه پټلۍ په نښه کولې چې لوېدیځ پوځي توکي پرې لېږدول کېدل.

د انرژۍ او لوژستیک په نښه کول

په ورته وخت کې، اوکرایني ځواکونو د روسیې د اکمالاتي شبکو پر وړاندې خپل عملیات پراخ کړي دي.

د جولای په نیمایي کې د پیل شوي کمپاین په ترڅ کې لیرې واټن ویشتونکو بې پیلوټه الوتکو په پرله پسې ډول د "وایلدبېریز" (Wildberries) او "اوزون" (Ozon) په نومونو د لویو انلاین پلورونکو شرکتونو د وېش مرکزونه په نښه کړي دي.

کییف ادعا کوي چې دا پلیټ فارمونه د پوځي اکمالاتو د لوژستیک ملاتړ کوي، خو مسکو او یاد شرکتونه ټینګار کوي چې دوی په بشپړ ډول سوداګریز فعالیتونه کوي.

د اوکراین بې پیلوټه الوتکو د انرژۍ مهم تاسیسات هم په نښه کړي، چې په کې په کراسنودار کې د نووروسیسک د تېلو ترمینل او په لیننګراد سیمه کې د است-لوګا (Ust-Luga) صادراتي تاسیسات شامل دي.

د پروسس په برخه کې د رامنځته شویو خنډونو له امله روسیه اړ شوه چې د ډیزلو د صادراتو کورني محدودیتونه تر سپتمبر میاشتې پورې وغځوي. دې چارې د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وهڅاوه چې له زیلینسکي څخه وغواړي چې د تېلو پر چاڼځایونو بریدونه ودروي، ترڅو په نړیواله کچه د سون توکو د اکمالاتو له کمښت څخه مخنیوی وشي.

مسکو همداراز کییف تورن کړ چې د سپتمبر په نیمایي کې یې د پارلماني ټاکنو پر مهال د رای ورکولو مرکزونه په نښه کړي دي.

ښکاره لفظي شخړه رامنځته کېږي

د انرژۍ د زیربناوو پر سر مخ پر زیاتېدونکې شخړه د یکشنبې په ورځ هغه مهال خپل اوج ته ورسېده چې ټرمپ د دوه اړخیزو بریدونو د سمدستي درولو اعلان وکړ؛ دا هغه څرګندونه وه چې سمدلاسه یې ډیپلوماټیکه ګډوډي رامنځته کړه.

ټرمپ پر ټولنیزو رسنیو ولیکل: "له همدې شیبې څخه، د روسیې او اوکراین په جګړه کې د انرژۍ په برخه کې اوربند نافذ دی."

"دواړو لورو موافقه کړې. مه یې ماتوئ!"

خو زیلینسکي د اکسیس (Axios) خبري اژانس ته وویل چې دا اعلان د ده لپاره یو نوی خبر و، که څه هم هغه بیا ټینګار وکړ چې که روسیه له لازمي ضمانتونو سره متقابل عمل وکړي، اوکراین به د انرژۍ په برخه کې اوربند ته غاړه کېږدي.

ټرمپ په پرله پسې ډول په نړۍ کې د سون توکو د بیو د لوړېدو پړه د منځني ختیځ د سیمه ییزو تاوتریخوالو پر ځای، د روسیې او اوکراین پر جګړې اچولې ده.

دا لفظي شخړه وروسته له هغې رامنځته شوه چې ټرمپ د جمعې په ورځ د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره نړیوالو بازارونو ته د سون توکو د چمتو کولو لپاره د ډیزلو د اکمالاتو یو تړون اعلان کړ.

زیلینسکي دغه تړون وغانده او هغه یې یوه "کمزورې پرېکړه" او یوه "ډالۍ" وبلله چې د مسکو د جګړې لګښتونه تمویلوي.

په ځواب کې، ټرمپ په نړیواله کچه د سون توکو د بیو د لوړېدو پړه د اوکراین له خوا د تېلو پر چاڼځایونو پر بریدونو واچوله او په ښکاره یې د کییف د مشرتابه د بدلولو غوښتنه وکړه: "زه فکر کوم چې دا وخت راغلی چې اوکراین یو نوی ولسمشر ولري."