د تورکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان خبرداری ورکړ چې "یو سمندري دهلیز د جګړې په ډګر بدلېدای شي، او پایپ لاین د فشار په یوې وسیلې بدلېدای شي". هغه په دې خبرې ټینګار وکړ چې څنګه د حیاتي سوداګریزو لارو په اوږدو کې ناامني، له جګړې ځپلو سیمو څخه ډېر لیرې اقتصادونه ګواښي.
فیدان د شنبې په ورځ د ټي آر ټي په نړیوال فورم کې د "د ارتباطاتو نوې جیوپولیټیک: سمندري لارې، تنګي، او دهلیزونه" تر سرلیک لاندې غونډه کې د وینا پر مهال وویل چې مخ په زیاتېدونکي نړیوال ارتباط، هېوادونه د ټرانزیټ په حساسو نقطو کې له خنډونو سره هم مخ کړي دي.
هغه وویل: "یوازې یو تنګی (بندیدونکې نقطه) کولی شي زرګونه کیلومتره لیرې اقتصادونه اغېزمن کړي. په داسې شرایطو کې، ارتباط په خپله د یوې ستراتیژیکې اندیښنې په توګه راڅرګندېدای شي."
فیدان وویل چې پر سوداګریزو کښتیو بریدونه او د سمندري سوداګرۍ خنډونه سیمه ییز ثبات کمزوری کوي او د توکو آزاد تګ راتګ محدودوي، چې دا کار په ځانګړې توګه د هغو هېوادونو لپاره جدي پایلې لري چې لا دمخه د خوراکي توکو له ناامنۍ سره مخ دي.
هغه وویل: "دوی داسې اغېزې لري چې له سیمې څخه هاخوا پراخیږي. دوی د نړیوال خوراکي خوندیتوب، په ځانګړې توګه د زیان منونکو هېوادونو لپاره، یو لوی ګواښ رامنځته کوي."
منځني ختیځ ته په اشارې سره، فیدان خبرداری ورکړ چې د نړۍ د دوو مهمو سمندري تنګیو شاوخوا ناامني د انرژۍ د اکمالاتو مخه نیسي او پر پراخ نړیوال اقتصاد اغېزه کوي.
هغه وویل: "په باب المندب او هرمز تنګي کې مخ په زیاتېدونکې ناامني او پرمختګونه د انرژۍ مهم جریانونه هم ګډوډوي. د دغو سمندري لارو په اوږدو کې خنډونو د نړۍ پر اقتصاد، او همدارنګه د خوراکي توکو او انرژۍ پر خوندیتوب اغېزه کړې ده."
د کړکېچ د لا زیاتېدو مخنیوی
فیدان د اسرائیلو تګلارو او دوامداره بریدونو ته په اشارې سره، د سمندري سوداګرۍ پر وړاندې ګواښونه د سیمې پراخو کړکېچونو سره وتړل.
هغه وویل: "دا خنډونه د یوه پراخ سیمه ییز محرک برخه ده. اسرائیل د پراختیا غوښتنې تګلارې تعقیبوي او پر ګاونډیو هېوادونو خپلو بریدونو ته دوام ورکوي. دوی په فلسطین کې خپلې نسل وژنې ته هم دوام ورکوي."
هغه د کړکېچونو د لا زیاتېدو د مخنیوي او په نړیواله سوداګرۍ او د انرژۍ په اکمالاتو کې د سیمې د رول ساتلو پر اړتیا ټینګار وکړ.
فیدان وویل: "د کړکېچ د لا زیاتېدو مخنیوی اړین دی. د دې سیمې امنیت تضمینول، چې نړیوال اقتصاد پرې ولاړ دی، حیاتي دی."
بازارونو ته د لاسرسي خوندیتوب
فیدان همدارنګه خبرداری ورکړ چې په محدودو لارو تکیه کول کولی شي اقتصادي اړیکې د ستراتیژیک فشار په سرچینو بدلې کړي.
تورې بحیرې ته په اشارې سره، هغه څرګنده کړه چې څنګه د ټرانسپورټ زیربناوې په شخړو کې ښکېلېدای شي، چې له امله یې سمندري دهلیزونه د جګړې په ډګرونو او پایپ لاینونه د فشار په وسیلو بدلیږي.
هغه وویل، اکمالاتو او بازارونو ته د لاسرسي د ساتنې لپاره د هېوادونو هڅې کولی شي په خپل وار سره سیالي نوره هم زیاته کړي، کله چې دا اړیکې له ګواښ سره مخ شي.
"هېوادونه په طبیعي ډول هڅه کوي چې خامو توکو او بازارونو ته خپل لاسرسی خوندي کړي. کله چې دا له خطر سره مخ شي، موږ وینو چې ناامني او سیالي لا پسې زیاتیږي. موږ باید د دې پیښېدو ته اجازه ورنکړو."
