د روسیې د تېلو د تصفیې پر کارخونو د اوکراین د بې پیلوټه الوتکو (ډرون) مخ پر زیاتېدونکي کمپاین په ټول هېواد کې د تېلو رسول ګډوډ کړي، مسکو یې د تېلو د صادراتو کمولو ته اړ کړی او د جګړې مخ پر زیاتېدونکي اقتصادي زیانونه یې په ډاګه کړي دي.
په داسې حال کې چې د ناټو مشران پدې اونۍ کې په انقره کې د اوکراین د جګړې او نورو مسلو په اړه د بحث لپاره راټول شوي وو، کیف او مسکو د یو بل پر ملکي او انرژۍ زیربناوو د ډرون بریدونو په سختو عملیاتو کې ښکېل دي.
د روسیې د انرژۍ پر تاسیساتو د اوکراین وروستیو بریدونو لږترلږه ۱۱ لویو د تېلو تصفیه خانو ته زیان رسولی، چې د جون تر ۲۰مې پورې یې د مسکو د تصفیې نږدې ۳۰ سلنه ظرفیت په ټپه درولی او په ټول هېواد کې یې د تېلو د کمښت لامل شوی دی.
دا د یو داسې هېواد لپاره چې د انرژۍ له پلوه بډایه دی او د نړۍ دریم لوی د تېلو تولیدونکی دی (هره ورځ شاوخوا ۱۰.۵ میلیونه بېرله خام تېل تولیدوي)، یو غیر معمولي پرمختګ دی.
د تېلو مخ پر زیاتېدونکي کمښت مسکو، چې د نړۍ یو له لویو تېلو پلورونکو څخه دی، اړ کړی چې د کورنیو اړتیاوو پوره کولو لپاره د میاشتو لپاره د تېلو او د الوتکو د تېلو پر صادراتو بندیز ولګوي.
په مسکو کې مېشت سیاسي شنونکي او د ولادیمیر پوتین پخواني سلاکار سرګي مارکوف، د روسیې د انرژۍ پر تاسیساتو د اوکراین بریدونه "خورا سخت" وبلل او ویې ویل چې د دې بریدونو له امله د روسیې تر ولکې لاندې کریمیا ټاپووزمې په ځینو برخو، په ځانګړې توګه په سیواستوپول کې برېښنا پرې شوې ده.
مارکوف TRT World ته وویل: "ډېری خلک په کریمیا کې د تېلو په سټیشنونو کې په قطارونو کې ولاړ دي." هغه زیاته کړه چې په ټاپووزمه کې شاوخوا ۲۰ سلنه د تېلو ټانکونه له کاره لوېدلي، او ډرایوران د ورځني تېلو په رانیولو کې له بې ساري محدودیتونو سره مخ دي.
د روسیې د راپورونو له مخې، د تېلو کمښت د خلکو ترمنځ وېره او د بې کیفیته تېلو د وېش لامل شوی دی.
د اوکراین د بریدونو په غبرګون کې، روسیې پر کیف او نورو ښارونو خپل بریدونه زیات کړي چې له امله یې ملکي تلفات زیات شوي دي. دغو بریدونو د اوکراین د هوايي دفاع په سیستم کې زیانمننې هم رابرسېره کړي، ځکه چې د دفاعي توغندیو د زیرمو کمښت کیف بې دفاع کړی دی. کارپوهان وايي د ایران پر وړاندې وروستۍ جګړې د "پیټریوټ" توغندیو نړیوالې زیرمې نورې هم کمې کړې دي.
د مارکوف په وینا، د تېلو لپاره د انتظار وخت د روسیې په ۹۰ سلنه سیمو کې توپیر لري. په مسکو کې دا ۲۰ دقیقې دی، خو په نورو سیمو کې ښايي ساعتونه وخت ونیسي. په ځینو سیمو کې خلک تر ۱۸ ساعتونو زیات انتظار کوي ترڅو د خپلو موټرو ټانکونه ډک کړي.
پوتین، چې د اوکراین پر وړاندې یې د بریا ژمنه کړې وه، پخپله هم د تېلو د کمښت له امله د خلکو غوسه احساس کړې او په خپله وروستۍ وینا کې یې په غیر معمولي ډول د انرژۍ د ګډوډۍ کچه تایید کړه. هغه وویل: "د موټر چلوونکو او سوداګرۍ لپاره ستونزې شتون لري. له بده مرغه د تېلو په سټیشنونو کې قطارونه شته او کله ناکله د ضرورت وړ تېل نه موندل کېږي."
هغه زیاته کړه چې د دوبي په موسم کې د کرنې او حاصلاتو ټولولو لپاره تېل خورا حیاتي دي او دوی دا ستونزې درک کوي.
د اټکلونو له مخې، د اوکراین بریدونو د روسیې د تېلو تولید د کورنۍ تقاضا په پرتله ۲۰ سلنه کم کړی دی. کارپوه یوجین چاوسوفسکي وايي: "دا ډول بریدونه به په روسیه کې دننه ناخوښي زیاته کړي، په ځانګړې توګه کله چې پوتین هڅه کوله عادي روسیان د جګړې له اغیزو خوندي وساتي."
'روسان باید د جګړې احساس وکړي'
د جګړې له پیل راهیسې، اوکراین له ۳۰۰ څخه ډېر ځله د روسیې د تېلو پر تصفیه خانو بریدونه کړي، چې ډېری یې په ۲۰۲۵ او روان کال کې شوي دي. په ځواب کې، مسکو هڅه کوي چې د ویجاړ شويو تصفیه خانو د ترمیم وخت لنډ کړي او پر اوکراین بریدونه سخت کړي.
سیاسي شنونکی ډینس کولیسنیک وايي، د اوکراین د ډرونونو کورني تولید کیف ته دا وړتیا ورکړې چې پر روسیې پراخ بریدونه وکړي پرته له دې چې د لوېدیځ په وسلو یا سیاسي ارادې پورې تړلی وي. د هغه په وینا، کیف غواړي د روسیې اقتصاد ووهي او "روسان د جګړې احساس وکړي."
د جګړې د لوري بدلول؟
که څه هم ځینې کارپوهان باور لري چې یوازې ډرون بریدونه به د جګړې لوری په بشپړ ډول بدل نه کړي، خو دا کولی شي مسکو د خبرو اترو مېز ته راولي. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، چې پخوا یې ډېر تمرکز پر ایران و، په انقره کې د ناټو په سرمشریزه کې یو ځل بیا د اوکراین د جګړې د پای ته رسولو هیله څرګنده کړه.
که څه هم د تېلو کمښت او د برېښنا پرچاوي په جګړه کې د بشپړ "بدلون ټکی" نه ګڼل کېږي، خو پدې کار سره د پوتین کورنی وقار او د روسیې بهرنی انځور د یو داسې "پیاوړي لوبغاړي" په توګه چې خپل امنیت ساتلی شي، زیانمن شوی دی. پوتین هم په دې وروستیو کې د جګړې د "پای ته رسولو" په اړه اشارې کړي، چې ځینې یې دا پر هغه باندې د کورني فشارونو نښه بولي.
