د روانې میاشتې په پیل کې، د جرمني فدرالي څارنوالانو د هېواد د لوړپوړې استخباراتي ادارې ۸۰ کلن پخوانی رئیس، اګسټ هانېنګ د یوه بهرني بنسټ لپاره د خیانت او جاسوسۍ په تور ونیوه.

محکمې له محاکمې مخکې د هغه او د هغه د پخواني دفتر رئیس، مانفرېډ ډي د توقیف امر وکړ.

څارنوالان وايي چې له ۲۰۱۰ کال څخه د ۲۰۲۲ کال تر نیمايي پورې، مانفرېډ ډي، چې د ۲۰۲۶ کال تر مارچ پورې د د جرمني د استخباراتو په یوه لوړ پوړي رول کې پاتې و، هانېنګ ته شاوخوا ۲،۰۰۰ اسناد - چې ډېری یې محرم وو - ورکړي دي، چې په کې د بهرنیو شریکو استخباراتي ادارو څخه ترلاسه شوي معلومات هم شامل دي.

هانېنګ، چې د شخصي سلاکار کېدو دمخه یې له ۱۹۹۸ څخه تر ۲۰۰۵ کال پورې د د جرمني د استخباراتي ادارې مشري کوله، په دې تورن دی چې له دغو اسنادو څخه یې د سوداګریزو کارونو لپاره ګټه اخیستې او لږ تر لږه په یوه قضیه کې یې د یوه نامعلوم بهرني استخباراتي افسر لپاره تحلیل چمتو کړی دی.

دې قضیې شریکې استخباراتي ادارې دې ته اړ کړي چې له برلین سره شریک شوي استخباراتي معلومات بیا و ارزوي.

شنونکي په ګوته کوي چې دا رسوايي یوازې د هغو سرغړونو په لړۍ کې وروستۍ ده چې په وار وار یې د جرمني استخباراتي ادارې  کمزورۍ افشا کړې دي.

د بېلګې په توګه، چارواکو د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې د کارسټن اېل په نوم یو کس، چې د جرمني د استخباراتي ادارې کارکوونکی و، د خیانت په شک وروسته له هغه ونیوه چې ادعا کېږي په هغه کال کې یې د خپل کار په جریان کې ترلاسه شوي دولتي رازونه د روسیې یوې استخباراتي ادارې ته سپارلي وو.

دا د یادونې وړ ده چې هغه معلومات چې د هغه په پېژندلو کې یې مرسته وکړه د یوه "دوست لوېدیځ استخباراتي سازمان" له خوا ورکړل شوي وو. په هغه وخت کې، د جرمني استخباراتي ادارې مشر برونو کاهل په عامه توګه د احتیاط پر اړتیا ټینګار وکړ او د هر ډول جزیاتو کارولو ته یې د روسیې چمتووالی یاد کړ.

دا ډول پېښو شریک استخباراتي سازمانونه په دې فکر کې کړي چې ایا هغه معلومات چې له برلین سره یې شریک کړي دي، خوندي پاتې دي که نه.

صابر عسکراوغلو، په استانبول کې د مېشت فکري بنسټ "دنیا سیاستی" د یوریشیا چارو کارپوه، دا ډول قضیې له انفرادي ناکامیو څخه پورته ګڼي.

هغه ټي آر ټي ورلډ  ته وویل: "کله چې په یوه استخباراتي اداره کې د جاسوسۍ تورونه راپورته کیږي، عموماً دوه ممکنه توضیحات شتون لري: بنسټیز ضعفونه یا د هېواد په ستراتیژیک لوري کې بدلون."

هغه زیاتوي، د جرمني په قضیه کې، دا دواړه ابعاد د غور وړ دي.

هغه د ۱۹۹۰ کال د جرمني د بیا یوځای کېدو بنسټیز میراث ته اشاره کوي او وايي چې د ختیځ جرمني پخواني امنیتي چارواکي چې له مسکو سره یې پخوانۍ اړیکې لرلې، ښايي دا شبکې یې متحد دولت ته لېږدولې وي.

دوهم، عسکراوګلو زیاتوي چې د روسیې په وړاندې د جرمني مخ پر زیاتېدونکې د ټکر پالیسۍ، په ځانګړې توګه په اوکراین کې د جګړې له پیل راهیسې، د دې هېواد کورنی سیاسي او امنیتي چاپیریال بدل کړی دی.

هغه په ګوته کوي، هغه کسان چې د انګلا میرکل (له ۲۰۰۵ څخه تر ۲۰۲۱ پورې د جرمني صدراعظمه) له کلونو څخه د روسیې په وړاندې د همکارۍ له تګلارې سره تړاو لري، ښايي ځانونه تر ډېرې څارنې لاندې ومومي.

عسکراوغلو وايي: "دا تاریخي او سیاسي عوامل باید د ثابتو لاملونو پر ځای د احتمالي تشریحي شرایطو په توګه وګڼل شي،" خو ټینګار کوي چې مرکزي پوښتنه دا ده چې ایا د افرادو سرغړونې ژور سیستماتیک ضعفونه په ګوته کوي که نه.

استخباراتي پیوستون که د ټکر سرچینه؟

د جرمني استخباراتي ادارې تحلیلي نیمګړتیاوې نړۍ ته څرګندې شوې دي.

د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې، کله چې طالبانو د کابل نیولو ته چمتووالی نیوه، د جرمني استخباراتي ارزونې له حده زیاتې ډاډمنوونکې ثابتې شوې.

کورنیو راپورونو د افغان امنیتي ځواکونو چټکې پاشل کېدنې ته اشاره کړې وه، خو د جرمني استخباراتي ادارې یوې کلیدي ارزونې چې د بحران ډلې ته وړاندې شوه، دا پایله ورکړه چې د سپتمبر له ۱۱مې مخکې د طالبانو واک ته رسېدل "تر ډېره ناممکن" دي.

خو طالبانو په څو ورځو کې کابل ونیوه، چې له امله یې نیوکه کوونکو د جرمني استخباراتي ادارې پر ضعیفو استخباراتي ارزونو او د ایستلو په امر کې د ځنډ په اړه پوښتنې راپورته کړې، چې د جرمني اتباع یې په خطر کې واچول.

دې پېښې د ځینو شریکو استخباراتي ادارو ترمنځ دا انګېرنه پیاوړې کړه چې جرمني استخباراتي اداره د خپلواکو او پر وخت ستراتیژیکو تحلیلونو په برخه کې له ستونزو سره مخ دی، حتی کله چې د پام وړ لومړني معلومات هم په واک کې لري.

د جرمني د بهرنیو استخباراتو ادارې له اوږدې مودې راهیسې د امریکا د سي آی اې (CIA) او اېن اېس اې (NSA)، د برېتانیا ایم آی ۶ (MI6) او د نورو اروپایي هېوادونو له استخباراتي ادارو سره په نږدې همکارۍ کار کړی دی.

تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته ترتیباتو جرمني استخباراتي اداره د ناټو په هغه استخباراتي جوړښت کې ځای پر ځای کړه چې د امریکا تر ژور اغېز لاندې و.

خو دا دوه اړخیزه انحصار (وابستګي) د ټکر یوه سرچینه هم وه.

د بېلګې په توګه، د سنوډن افشاګریو د جرمني په خاوره کې د BND او NSA ژوره همکاري او په جلا توګه د میرکل د اړیکو څارنه مستند کړه.

د استانبول په بوغازيچي پوهنتون کې د نړیوالو اړیکو مرستیال پروفیسور سلجوق آیدین وايي: "باور هغه وخت د امریکا له خوا له منځه یوړل شو کله چې سي آی اې د میرکل خبرې اورېدلې."

هغه ټي آر ټي ورلډ ته وايي: "د جرمني دفاع، او په ځانګړې توګه د دوی استخباراتي سیسټم، تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته د امریکا او ناټو لخوا تنظیم شوی. دا د جوړ شوي بنسټیز سیسټم سره ستونزه رامنځته کوي."

آیدین وايي چې اروپا او په ځانګړې توګه جرمني، له هغې وروسته د خپل دفاعي او استخباراتي دریځ د بیا کتنې هڅه کړې او زیاتوي چې هغه په نږدې راتلونکي کې په دفاع او استخباراتو کې د "ډیر ډراماتیک بدلون" تمه لري.

د هانېنګ قضیې یو ځل بیا دغه باور تر فشار لاندې راوستی دی.

اروپايي استخباراتي ادارې دا څېړي چې ایا هغه معلومات چې مخکې له جرمني د استخباراتي ادارې سره شریک شوي وو، ښکاره (افشا) شوي دي که نه.

یوه جرمني امنیتي چارواکي د شریکو اړیکو لپاره د دې پېښې پایلې "خورا، خورا جدي" وبللې.

اړوند
ټي آر ټي ورلډ - جرمني د جاسوسۍ او سبوتاژ سره د مبارزې لپاره نوي اقدامات په پام کې نیسي

ایم آی ۶ (MI6) او نورو ادارو برلین ته د لېږل شویو معلوماتو داخلي بیاکتنې کړي دي، په داسې حال کې چې راپورونه وايي چې د سي آی اې (CIA) معلومات د هغو اسنادو په ډله کې وو چې وروسته د هانېنګ سره موندل شوي.

عسکراوګلو وايي چې پرله پسې سرغړونې کولی شي د شریکانو لکه امریکا، انګلستان او فرانسې باور کمزوری کړي، په ځانګړې توګه کله چې حساس معلومات په کې شامل وي.

هغه وايي: "استخباراتي همکاري نه یوازې په ګډو ګټو پورې اړه لري، بلکې په دې باور هم پورې اړه لري چې معلومات به خوندي پاتې شي."

په پایله کې، په اروپا کې د لا زیات ستراتیژیک مسؤلیت په غاړه اخیستو لپاره د جرمني هیله باید "د استخباراتي خدماتو له اعتبار او باوري توب" سره مله وي.

آیدین دغه ستونزه په هغو جوړښتي اصطلاحاتو کې بیان کړه چې رېښې یې د ۱۹۴۵ کال وروسته په نظم کې دي.

د امریکا او ناټو تر چتر لاندې جوړ شوي بنسټیز سیسټم تل پاتې انحصار رامنځته کړی، په داسې حال کې چې د میرکل د څارنې پېښې د متقابلو اړیکو پاتې انګېرنې له منځه یوړې.

لکه څنګه چې جرمني او اروپا د خپلو دفاعي او استخباراتي ترتیباتو بیاکتنه کوي، د هانېنګ او کارسټن اېل (Carsten L) پېښې د هیلو او کړنو (فعالیت) ترمنځ واټن روښانه کوي.

عسکراوګلو وايي د جرمني استخباراتي زیانمنتیاوې په بشپړ ډول د هېواد له هغې "اوږدمهالې دوه لارې څخه چې له ختیځ سره تعامل او له لویدیځ سره امنیتي همکارۍ ترمنځ ده"، نه شي جلا کېدای.

هغه وايي: "تر هغه چې د جرمني سیاسي او ستراتیژیک لوری د پام وړ بدلونونو سره مخ وي، د ستراتیژیکو لومړیتوبونو، بنسټیزو وفاداریو او استخباراتي همکارۍ ترمنځ تاوتریخوالی به دوام ولري."