ټاکل شوې چې تورکیه د خپلو غړو هېوادونو ترمنځ "په ژبه، فکر او عمل کې د یووالي" د لا زیاتولو په موخه د تورکي هېوادونو سازمان (OTS) د ۱۳مې سرمشریزې کوربه توب وکړي.

دا سرمشریزه، چې د پنجشنبې او جمعې په ورځو به د تورکیې په پلازمېنه انقره کې جوړه شي، کوربه توب به یې د تورکیې د ولسمشر رجب طیب اردوغان لخوا د 'تورکي پېړۍ: په ژبه، فکر او عمل کې یووالی' تر شعار لاندې ترسره شي.

د تورکي هېوادونو سازمان (OTS) چې په ۲۰۰۹ کال کې تاسیس شوی او پخوا د تورکي شورا په نوم پېژندل کېده، خپل اوسنی نوم یې په ۲۰۲۱ کال کې د تورکیې په لوی ښار استانبول کې د خپلې اتمې سرمشریزې پر مهال خپل کړ.

په داسې حال کې چې تورکیه، اذربایجان، قزاقستان، ازبکستان او قرغزستان یې غړي دي، ترکمنستان، هنګري، د شمالي قبرس تورکي جمهوریت او د اقتصادي همکارۍ سازمان د څارونکو حیثیت لري.

دې سازمان د اکتوبر په ۲۴مه وویل چې دا سرمشریزه به د غړو هېوادونو مشران، د څارونکو هېوادونو لوړپوړي استازي او د سازمان سرمنشي سره راټول کړي ترڅو د نورو مسایلو ترڅنګ، "په سازمان کې د همکارۍ پر اوسني وضعیت او راتلونکو امکاناتو خبرې وکړي."

دې سازمان په یوه بیان کې ویلي چې تمه کیږي د هېوادونو مشران به د  په لومړیتوب لرونکو برخو کې ترلاسه شوي پرمختګونه وڅېړي، او ځانګړی ټینګار به د تورکي هېوادونو ترمنځ "د یووالي او پیوستون پر لا پیاوړتیا" او د 'تورکي نړۍ لیدلوری ۲۰۴۰'  تر عنوان لاندې د همکارۍ پر پرمختګ وشي.

بیان زیاته کړه چې دا سرمشریزه به له اذربایجان څخه تورکیې ته د دغه سازمان د مشرۍ د لېږد ښکارندویي وکړي، او تمه کیږي چې د یوه نوي سرمنشي پر ټاکلو او "د راتلونکې دورې لپاره" د سازمان پر ستراتیژیکو لومړیتوبونو بحث وکړي.

په بیان کې زیاته شوې: "تمه کیږي چې د هېوادونو مشران به د انقرې اعلامیه تصویب کړي، او ورسره به هغه یو شمېر پرېکړې او اسناد هم تصویب کړي چې موخه یې د همکارۍ ژورول او د تورکي دولتونو د سازمان د بنسټیز جوړښت لا پیاوړي کول دي."

د مشرانو سرمشریزه به د جمعې په ورځ ترسره شي، او د سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو شورا غونډه به د پنجشنبې په ورځ جوړه شي.

'په عمل کې یووالی'

په باکو کې د توپچوباشوف  مرکز یوه غیر مېشت څېړونکي، توران ګافرلي، د تورکي هېوادونو ترمنځ ملاتړ او د دوی د سیاسي پیوستون پیاوړتیا د انقرې د سرمشریزې د پام وړ اړخ په توګه تعریف کړ.

ګافرلي انادولو اژانس ته د دې په یادولو سره چې دوی په داسې یوه پړاو کې ژوند کوي چې نړۍ له "مخ په زیاتېدونکي ناڅرګندتیا (بې باورۍ)" سره مخ ده، وویل چې ترکي نړۍ په داسې یوه سیاسي جوړښت بدلیږي چې "د نړیوالو پرمختګونو پر وړاندې په یووالي سره د عمل کولو ظرفیت رامینځته کوي."

هغه وویل: "طبیعي ده چې دا یوه اوږدمهاله پروسه ده. سره له دې، د ورورګلوۍ اصلي مانا یوازې په ښو ورځو کې سره راټولېدل نه دي، بلکې په سختو ورځو کې د یو بل ترڅنګ درېدل دي." هغه په دې باور څرګندولو سره یادونه وکړه چې په ترکیه کې جوړېدونکې سرمشریزه به "تر نن ورځې پورې جوړه شوې د باور فضا" نوره هم پیاوړې کړي.

ګافرلي د سرمشریزې په شعار کې کارول شوې د 'یووالي' اصطلاح "خورا مهمه" وبلله، او همدارنګه یې باور څرګند کړ چې دا سرمشریزه به په ځانګړې توګه د اقتصادي اړیکو، ټرانسپورټي دهلیزونو او سیاسي همغږۍ په برخو کې پرمختګونو ته چټکتیا وروبخښي.

هغه وویل چې د 'منځني دهلیز' مخ پر ودې ستراتیژیک اهمیت د ترکي هېوادونو لپاره یو "تاریخي فرصت" برابر کړی ترڅو له اقتصادي پلوه له یو بل سره نږدې وتړل شي، خو دا د غړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ پیاوړي کولو په ګډون یو لړ ګامونو ته اړتیا لري.

هغه زیاته کړه: "سربېره پر دې، دا اړینه ده چې ترکي هېوادونه پر نړیوالو مسایلو نږدې مشورې وکړي او د خپلو ګډو ګټو لپاره په ډېر قوت سره غږ پورته کړي." نوموړي همدارنګه وویل، دی باور لري چې د ترکیې مشري کولی شي په دې برخه کې نوې تحرک رامنځته کړي.

په ورته وخت کې، په بشکیک کې مېشت د 'کراس روډز سنټرل اسیا' څېړنیز انستیتیوت رییس شایربک جوریف هم دا باور شریک کړ چې تر ټولو زیات (څرګند) پرمختګ په اقتصادي برخه کې لیدل شوی، او په ځانګړې توګه یې پر ټرانسپورټ او ترانزیت ټینګار وکړ.

جوریف وویل: "د ترانس-کاسپین نړیوال ټرانسپورټي مسیر پرمختګ د تعرفو په همغږي کولو او د ګمرکي طرزالعملونو په ساده کولو پورې اړه لري. په دې برخه کې، پایلې د توکو په لېږد کې د لګول شوي وخت او لګښت له مخې اندازه کېدای شي."

جوریف پر ډیجیټل کولو د یوې بلې هیله بښونکې برخې په توګه ټینګار وکړ، کوم چې هغه د مې په میاشت کې د قزاقستان په سویل 'ترکستان' ښار کې د دې سازمان د جوړې شوې غیر رسمي سرمشریزې د تمرکز ټکی وباله.

هغه وویل: "د انقرې د سرمشریزې تر ټولو مهمه پایله به د هغو پرېکړو د پلي کولو لپاره د مشخصو مهالوېشونو او میکانیزمونو رامنځته کول وي چې مخکې ورته رسېدلي دي - په ځانګړې توګه هغه پرېکړې چې په ټرانسپورټ او سوداګرۍ پورې اړه لري."

د تورکي دولتونو د سازمان  د انقرې سرمشریزې د یوې برخې په توګه، سپورت هم یوه داسې برخه ده چې تمه کیږي پکې "په عمل کې" یووالی وښودل شي.

له سرمشریزې وړاندې په انقره کې د یوه خبري کنفرانس پر مهال، د واکمن عدالت او پراختیا (AK) ګوند مرستیال او له ترکي هېوادونو سره د اړیکو مسوول کورشاد زورلو  وویل، په دې غونډه کې داسې پلانونه شامل دي چې د تورکي هېوادونو لوبغاړي د یو بل په لیګونو کې د بهرنیانو پر ځای د کورنیو لوبغاړو په توګه طبقه بندي شي. هغه وویل چې دا نوښت به په ټوله ترکي نړۍ کې د فوټبال یو ګډ چاپیریال (ایکو سیستم) پیاوړی کړي.